Systemowy GPG/GnuPG w Thunderbird 78+ na linux

Spis treści

Jakiś już czas temu Mozilla ogłosiła, że Thunderbird od wersji 78 będzie posiadał natywne wsparcie dla szyfrowania wiadomości z wykorzystaniem kluczy GPG/PGP, przez co dodatek Enigmail będzie już zwyczajnie zbędny. Dziś z kolei czytam sobie o zakończeniu wsparcia dla wersji 68 tego klienta pocztowego, które będzie miało miejsce z końcem września 2020, czyli został już niespełna miesiąc i ta starsza wersja Thunderbird'a nie będzie już dostawać łat bezpieczeństwa. Pewne jest zatem, że dystrybucje linux'a w niedługim czasie pchną wersję 78 do głównych repozytoriów. W Debianie, wersja 78 Thunderbird'a od dłuższego czasu jest dostępna w gałęzi eksperymentalnej i można było ją już wcześniej sobie zainstalować, jeśli ktoś wyrażał taką chęć. Gdy ja ostatni raz testowałem wersję 78, to nie była ona zbytnio do użytku ale wygląda na to, że większość niedogodności, których mi się udało doświadczyć, została już wyeliminowana. Pozostał w zasadzie jeden problem, tj. Thunderbird domyślnie używa własnego keyring'a kluczy GPG/PGP, w efekcie czego systemowy GPG/GnuPG nie jest w ogóle wykorzystywany. Taki san rzeczy sprawia, że będziemy mieć dwie różne bazy danych kluczy (jedna dla Thunderbird'a, a druga dla reszty linux'a), co może trochę irytować. Na szczęście jest opcja wymuszenia na TB, by korzystał on z systemowego keyring'a kluczy GPG/PGP i celem tego artykułu jest pokazanie właśnie jak tego typu zabieg przeprowadzić.

Opcja migracji z Enigmail

Z chwilą zainstalowania Thunderbird'a w wersji 78, po jego uruchomieniu przywita nas informacja, z której to możemy wyczytać, że OpenPGP stało się częścią Thunderbird'a oraz, że jest to ostatnia wersja Enigmail, która zostanie wydana:

Jak widać wyżej, mamy przycisk migracji ale nie będziemy z niego korzystać. Ta opcja jest raczej tylko dla tych osób, które chciałby zaimportować wszystkie swoje klucze do keyring'a Thunderbird'a. My jednak chcemy robić użytek z systemowego gpg , zatem całą "migrację" trzeba będzie przeprowadzić ręcznie.

Thunderbird i zewnętrzny GPG/GnuPG

Jako, że Thunderbird domyślnie będzie wykorzystywał swoją wbudowaną implementację OpenPGP, to musimy go nieco przymusić do korzystania z systemowych kluczy GPG/PGP. W tym celu odpalamy Thunderbird'a i przechodzimy kolejno w menu do Edit > Preferences > General i na samym dole wybieramy Config Editor . Odszukujemy klucz mail.openpgp.allow_external_gnupg i ustawiamy jego wartość na true :

Przypisywanie kluczy GPG/PGP do kont email

Jako, że już nie korzystamy z Enigmail, to wszystkie ustawienia dotyczące szyfrowania poczty zostaną skasowane/usunięte i cały proces konfiguracji trzeba będzie przeprowadzić od nowa. Na początek musimy powiązać klucze prywatne z kontami email. Wchodzimy zatem w Edit > Account Settings i wybieramy swoje konto pocztowe. Na liście opcji powinna znajdować się pozycja End-To-End Encryption . Musimy tutaj dodać nowy klucz, zatem klikamy na Add Key i wybieramy klucz zewnętrzny przez GPG/GnuPG ( Use your external key through GnuPG ):

Następnie podajemy identyfikator klucza GPG/PGP. Przy czym warto tutaj wspomnieć, że narzędzie gpg na linux może zwracać ID klucza, np. w postaci 0x4796CCA1 lub 0x32D9CB634796CCA1 , tj. 8 lub 16 znaków HEX. Thunderbird akceptuje jedynie ID w postaci 16 znaków. Trzeba także pozbyć się 0x z początku ID. Zatem ID klucza będzie miało postać 32D9CB634796CCA1 i to tę wartość trzeba podać w TB:

Po dodaniu klucza, Thunderbird powinien automatycznie dodać 0x , przez co my będziemy w stanie z tego klucza skorzystać:

Jak widać wyżej, przy kluczu widnieje tag External GnuPG Key, zatem Thunderbird będzie o ten klucz prosił nasz system ilekroć tylko będzie taka potrzeba. W przypadku niedostępności tego klucza, nie da rady np. odczytać zaszyfrowanych wiadomości, które ktoś do nas przyśle.

Po określeniu ID klucza, możemy skonfigurować także zachowanie samego szyfrowania, tj. zdecydować czy wiadomości wysyłane do kontaktów powinny być domyślnie szyfrowane oraz czy kryptograficznie podpisywać nasze wiadomości.

W wiadomościach, które będziemy wysłać, może także znaleźć się nasz klucz publiczny, co powinno ułatwić rozmówcy nawiązanie i prowadzenie z nami szyfrowanej korespondencji. Oczywiście w dalszym ciągu można ręcznie przeszukać serwer kluczy za odpowiednim kluczem publicznym ale nie zmienia to faktu, że taka opcja wysyłania kluczy jest lekkim uproszczeniem całego procesu. Niemniej jednak, wygląda na to, że póki co ten klucz jest przesyłany zawsze jeśli się tylko zaznaczy opcję szyfrowania wiadomości lub jej podpisu. Krótko mówiąc, od jakichś dwóch miesięcy jest błąd, który jeszcze nie został poprawiony i prawdopodobnie nie zostanie fix'nięty, gdy wersja 78 Thunderbird'a pojawi się w testowym/niestabilnym repozytorium Debiana. Tak czy inaczej, jeśli nie chcemy ciągle tego klucza publicznego dołączać w wiadomościach, to trzeba go ręcznie odznaczać w opcjach szyfrowania.

Publiczna część klucza GPG/PGP

Wydawać by się mogło, że to w zasadzie cała konfiguracja Thunderbird'a, którą musimy przeprowadzić, by to szyfrowanie poczty włączyć ale tak nie jest. Tak skonfigurowane szyfrowanie nam nie zadziała, bo Thunderbird wymaga jeszcze, by manualnie dodać do jego keyring'a wszystkie klucze publiczne, z których zamierzamy korzystać (szyfrować nimi pocztę). Czyli wszystkie klucze publiczne jakie mamy aktualnie w bazie gpg trzeba dodać ręcznie do keyring'a Thunderbird'a. Nie mam pojęcia kto wpadł na takie dziwne rozwiązanie ale skoro już połowę pracy mamy za sobą, to wypadałoby ją dokończyć.

Przy pomocy poniższego polecenia eksportujemy publiczną część naszego klucza GPG/PGP do pliku:

$ gpg --export --armor 0x32D9CB634796CCA1 > klucz.gpg

$ cat klucz.gpg
-----BEGIN PGP PUBLIC KEY BLOCK-----

mDMEXRaE+hYJKwYBBAHaRw8BAQdADVtvGNnC7y4y14i2IuxupgValXBb5YBbzeym
UVfQEQu0L01pa2hhaWwgTW9yZmlrb3YgKE1vcmZpaykgPG1tb3JmaWtvdkBnbWFp
bC5jb20+iJYEExYKAD4CGwMFCwkIBwMFFQoJCAsFFgIDAQACHgECF4AWIQR1ZhNY
xftXAnkWpwEy2ctjR5bMoQUCXj79nwUJAwmsJQAKCRAy2ctjR5bMoSfMAP9ZBENe
Qz9MCxZwA11bL9b+ADaYruFlEWVKv9TEd+bHjAEApCH8boYJ5QZBD+HYwDCxxKYM
iQ7yfhkn8sRWdIThYAqIlgQTFgoAPhYhBHVmE1jF+1cCeRanATLZy2NHlsyhBQJd
FolPAhsDBQkB4TOABQsJCAcDBRUKCQgLBRYCAwEAAh4BAheAAAoJEDLZy2NHlsyh
FLQA/00Q763bkE0jJr7D4jiJ/pm/wWC0gylLTosl2AvdCE5dAP92yg4wvIs1prto
S/CJ1Su/sIV3btV01xJ9qNyLBpdvA7QuTWlraGFpbCBNb3JmaWtvdiAoTW9yZmlr
KSA8bW9yZmlrb3ZAZ21haWwuY29tPoiWBBMWCgA+AhsDBQsJCAcDBRUKCQgLBRYC
AwEAAh4BAheAFiEEdWYTWMX7VwJ5FqcBMtnLY0eWzKEFAl4+/Z8FCQMJrCUACgkQ
MtnLY0eWzKG1GgD+Nakl4+R1/9fdnB4UZAPsRyZhrwxzxvzkifO+4M9zNmsBAN+M
gJ9RplSPA8Aq71lmtQ+CjtY4kkB5W2qbpgreBhQIiJYEExYKAD4WIQR1ZhNYxftX
AnkWpwEy2ctjR5bMoQUCXRaE+gIbAwUJAeEzgAULCQgHAwUVCgkICwUWAgMBAAIe
AQIXgAAKCRAy2ctjR5bMoRAGAQD23ggi5YzUdl+V1X6AEDLCYY6XGpcLRYLdLjQq
8mylPwEA7dNloYMQFUlxoQhAORSOLNEQGd5A/CUyGZZ8GNlaNwC4OARdFoT6Egor
BgEEAZdVAQUBAQdA1vPaWR/g6H2DzFqi6zjEBCqEv6bOg+N6lahCEuhLc24DAQgH
iH4EGBYKACYCGwwWIQR1ZhNYxftXAnkWpwEy2ctjR5bMoQUCXj7+CgUJAwmskAAK
CRAy2ctjR5bMoZIbAQChdKEJzIXMxUOPs3fMn+cth5CB6NCVXQSF+BPhzJuNuQEA
5WTZzlkCfKjXjkcqDGnDd7OHc8Es0OR1srTstnmwUAI=
=gxUP
-----END PGP PUBLIC KEY BLOCK-----

Oczywiście jeśli chcemy za jednym zamachem wyeksportować wszystkie klucze publiczne, to możemy posłużyć się poniższym poleceniem:

$ gpg --export --armor > all-public-keys.asc

Tak uzyskany plik trzeba będzie zaimportować do keyring'a Thunderbird. Przechodzimy zatem w jego menu do Tools > OpenPGP Key Manager :

Wybieramy z menu File > Import Public Key(s) From File i wskazujemy ścieżkę do utworzonego wyżej pliku z kluczem publicznym (lub kluczami). Thunderbird powinien rozpoznać nasz klucz:

Po dodaniu klucza, zostanie wyświetlone krótkie podsumowanie na jego temat. Będzie tam również niebieski link, przy pomocy którego to można wyświetlić szczegóły klucza i określić zaufanie do niego. Musimy kliknąć w ten link:

Jak widać, klucz nie ma ustawionego póki co zaufania. Świadczy o tym opcja Not yet, maybe later . Do momentu określenia tutaj zaufania nie będzie można z tego klucza skorzystać przy szyfrowaniu wiadomości. Trzeba zatem określić maksymalny poziom zaufania:

W tym przypadku mamy do czynienia z naszym kluczem publicznym i mu ufamy ale w przypadku innych kluczy publicznych dobrze jest zweryfikować odcisk palca takiego klucza zewnętrznym kanałem, a najlepiej osobiście.

Test szyfrowania i podpisu wiadomości

Konfigurację kluczy mamy z głowy. Pora przejść do testu szyfrowania wiadomości. Wysyłamy zatem sami do siebie wiadomość testową. Naturalnie szyfrujemy ją (kluczem publicznym). Jeśli nie wybraliśmy domyślnego szyfrowania, to wystarczy kliknąć na przycisk Security i ustawić tam co trzeba. Informacja o szyfrowaniu wiadomości będzie na pasku stanu w prawym dolnym rogu:

Jeśli z jakiegoś powodu nie możemy wysłać wiadomości, to pewnie trzeba ponownie uruchomić Thunderbird'a. Przy wysyłaniu wiadomości, Thunderbird powinien nas poprosić o hasło do klucza (w przypadku, gdy mamy je ustawione). Jeśli tak się dzieje, to znaczy, że wykorzystywany jest systemowy keyring kluczy GPG/PGP, a nie ten wbudowany w Thunderbird i o to nam chodziło.

Po chwili mail powinien do nas dotrzeć:

Jak widać, tytuł jest zaszyfrowany i nie można go odczytać. Po zaznaczeniu wiadomości, ta zostanie zdeszyfrowana automatycznie naszym kluczem prywatnym, który został zbuforowany w pamięci podczas szyfrowania wiadomości przy jej wysyłaniu, zatem nie trzeba będzie podawać ewentualnego hasła po raz drugi.

Zielony ptaszek z prawej strony świadczy o poprawności wiadomości. Jeśli wejdziemy w informacje o bezpieczeństwie, to możemy sprawdzić jaki klucz został użyty przy składaniu podpisu:

Zatem test szyfrowania/deszyfrowania i podpisu przebiegł pomyślnie.

Podsumowanie

Trochę szkoda, że ten nowy Thunderbird nie potrafi robić użytku w 100% z systemowego keyring'a kluczy GPG/PGP. Nie wiem kto wpadł na taki śmieszny pomysł, by wszystkie klucze publiczne trzeba było dodać do Thunderbird'a osobno przy korzystaniu jednocześnie z zewnętrznego rozwiązania zapewniającego klucze prywatne. W ten sposób mamy dwie bazy danych kluczy, które bardzo szybko się rozsynchronizują. Pozostaje mieć nadzieje, że coś z tym faktem zostanie zrobione, choć ja na to bym nie liczył, bo gdyby tak miało być, to dev'y Mozilli już by się o ten bardzo niewygodny szczegół zatroszczyły. Szkoda trochę, że Enigmail nie będzie już rozwijany, a widząc w jaki sposób została zaimplementowana obsługa kluczy GPG/PGP w Thunderbird, to myślę, że to jest jednak parę kroków w tył zamiast do przodu. No i trochę irytujący jest ten bug z automatycznym dołączaniem klucza publicznego do każdej szyfrowanej czy też podpisywanej przez nas wiadomości. Jeśli miałbym wybierać, to bym został na Thunderbird 68, przynajmniej póki co.

Mikhail Morfikov avatar
Mikhail Morfikov
Po ponad 10 latach spędzonych z różnej maści linux'ami (Debian/Ubuntu, OpenWRT, Android) mogę śmiało powiedzieć, że nie ma rzeczy niemożliwych i problemów, których nie da się rozwiązać. Jedną umiejętność, którą ludzki umysł musi posiąść, by wybrnąć nawet z tej najbardziej nieprzyjemniej sytuacji, to zdolność logicznego rozumowania.
comments powered by Disqus